Tarihler ve erteleme
EUDR Ne Zaman Yürürlüğe Giriyor? Erteleme ve Güncel Tarihler
EUDR yükümlülüklerinin uygulama başlangıcı, büyük ve orta ölçekli işletmeler için 30 Aralık 2026, mikro ve küçük işletmeler için 30 Haziran 2027 olarak belirlenmiştir. EUDR erteleme düzenlemeleri hazırlık takvimini değiştirdi; ürünün kaynağını, üretimin yasallığını ve ormansızlaşmaya yol açmadığını ortaya koyma ihtiyacını kaldırmadı. AB'ye ihracat yapan işletmelerin planını, kendi ölçeğiyle birlikte ürünün kapsamına ve tedarik zincirindeki rolüne göre kurması gerekir.
EUDR Yürürlük Tarihi ile Uygulama Tarihi Aynı mı?
“EUDR ne zaman yürürlüğe girecek?” sorusunda çoğunlukla kastedilen, işletmelerin yükümlülükleri ne zaman uygulamak zorunda kalacağıdır. Tüzüğün hukuken yürürlükte olması ile işletmeler için uygulama döneminin başlaması farklı konulardır. Erteleme haberlerini değerlendirirken bu ayrımı korumak gerekir.
Uygulama takviminde büyük ve orta ölçekli işletmeler için 30 Aralık 2026, mikro ve küçük işletmeler için 30 Haziran 2027 esas alınır. Bununla birlikte, işletmenizin hangi tarihe tabi olduğunu belirlerken ürünle ilgili geçiş hükümlerini ve güncel resmî metni de kontrol edin.
Türk ihracatçı açısından hazırlık takvimi, AB'deki müşterinin veri talebini de içermelidir. Müşteri, kendi yükümlülüklerini yerine getirebilmek için sevkiyattan önce parsel bilgisi, üretim belgeleri ve izlenebilirlik kayıtları isteyebilir. Bu nedenle şirket içi hazırlık planını yalnızca uygulamanın başlayacağı güne bağlamak, eksik belgeleri tamamlama süresini daraltabilir.
İşletme Ölçeği Nasıl Belirlenir?
EUDR bakımından mikro, küçük, orta veya büyük işletme ayrımı yapılırken AB muhasebe direktifindeki ölçek tanımları dikkate alınır. Türkiye'de kullanılan KOBİ tanımını doğrudan EUDR takvimine taşımak doğru bir başlangıç değildir. Özellikle “KOBİ olduğumuz için daha geç başlarız” varsayımı, orta ölçekli işletmeler açısından yanlış planlamaya neden olabilir.
Değerlendirmede çalışan sayısı, net ciro ve bilanço büyüklüğü gibi ölçütler önem taşır. Ancak sınıflandırma, tek bir göstergeye bakılarak yapılmamalıdır. Güncel tanımı resmî metinden doğrulayın ve mali işler ekibinizle birlikte hangi işletme kategorisine girdiğinizi belgeleyin.
Ölçek ile tedarik zincirindeki rol de ayrı değerlendirilmelidir. İşletmeci, aşağı yöndeki işletmeci veya tüccar olmak, yerine getirilecek işlemleri etkiler. AB'deki alıcınızla görüşürken yalnızca şirket büyüklüğünü değil, ürünü AB pazarına kimin ilk kez arz ettiğini de netleştirin.
EUDR Ertelendi mi, Hangi Düzenlemeler Değişti?
EUDR'nin temel metni Tüzük (AB) 2023/1115'tir. Uygulama, Tüzük (AB) 2024/3234 ile ilk kez ertelendi. Ardından Tüzük (AB) 2025/2650 ile uygulama bir yıl daha ileri alındı ve beyan yükümlülüklerinde sadeleştirme yapıldı.
Bu değişiklikler nedeniyle eski haberlerde veya daha önce hazırlanmış müşteri formlarında yer alan takvimler güncel olmayabilir. İşletmenizde kullanılan kontrol listelerini, tedarikçi bilgilendirme metinlerini ve müşteri taahhütlerini aynı güncel takvim üzerinden gözden geçirin.
Son değişiklik yalnızca tarihlerin ötelenmesi anlamına gelmez. Beyanın kim tarafından verileceği ve zincirin devamındaki işletmelerin hangi kayıtları tutacağı da hazırlık planını etkiler. Eski süreç tasarımınız her aşamada yeniden beyan hazırlanmasına dayanıyorsa görev dağılımını tekrar değerlendirin.
EUDR Basitleştirme Düzenlemesi Beyan Sorumluluğunu Nasıl Değiştirdi?
Genel düzende durum tespiti beyanını, ürünü AB pazarına ilk arz eden işletmeci verir. Aşağı yöndeki işletmeciler ve tüccarlar için yeniden beyan verme yükümlülüğü kaldırılmıştır. Önceki beyanın referans numarasını toplama ve saklama yükümlülüğü ise doğrudan işletmeciden tedarik eden ilk aşağı yöndeki işletmeci veya tüccar açısından düzenlenmiştir. Bu ayrım Tüzük (AB) 2025/2650'nin resmî metninde açıklanır.
Referans numarası, gerektiğinde yetkili makama sunulabilecek şekilde ilgili ürün kayıtlarıyla ilişkilendirilmelidir. Beyan vermeyen bir firmanın da kendi rolüne uygun kayıt düzenini kurması gerekir. Beyan sorumluluğunun başka bir işletmede olması, tedarik zincirindeki bilgi akışını gereksiz hâle getirmez.
Türk tedarikçi açısından pratik konu, AB'deki müşterinin beyan hazırlamak için hangi verileri beklediğidir. Ürün, tedarikçi, üretim yeri ve destekleyici belgelerin birbirini doğrulaması gerekir. Sözleşme ve sipariş süreçlerinde veri sorumlusunu, eksik bilgiye kimin döneceğini ve kayıtların nasıl paylaşılacağını belirlemek hazırlığı somutlaştırır.
Erteleme Neleri Değiştirmedi?
31 Aralık 2020 kesim tarihi değişmedi. Buradaki kesim tarihi, ormansızlaşmanın değerlendirilmesinde kullanılan eşik tarihtir; sevkiyatın veya beyanın düzenlendiği tarih değildir. Uygulamanın ertelenmesi, bu tarihten sonraki ormansızlaşmanın değerlendirme dışında kalacağı anlamına gelmez.
Ürünün ormansızlaşmaya yol açmamış olması, üretim ülkesinin ilgili mevzuatına uygun üretilmesi ve gerekli durum tespiti beyanıyla desteklenmesi koşulları sürer. Dolayısıyla bugün alınan bir hammadde için geçmiş arazi kullanımını açıklayan kanıtlara ihtiyaç duyulabilir.
Tedarikçinin adresi, üretim parselinin konumu yerine geçmez. Güncel arazi görüntüsü de tek başına geçmişteki değişimin zamanını açıklamayabilir. Konum verisini geçmiş arazi kullanımı ve üretim belgeleriyle birlikte değerlendirecek bir kayıt yapısı kurmak gerekir.
FSC ve PEFC sertifikaları bilgi toplama ve risk değerlendirmesinde destekleyici kanıt olabilir. Ancak EUDR uyumunun veya durum tespiti beyanının yerine geçmez. Hazırlığı yalnızca mevcut sertifikaların geçerliliğini kontrol etmekle sınırlamayın.
Kalan Sürede Hazırlık Hangi Sırayla Yapılmalı?
Ürün Kapsamını ve Rolünüzü Belirleyin
EUDR; sığır, kakao, kahve, palmiye yağı, kauçuk, soya ve odun ile Ek I'de sayılan ilgili ürünleri kapsar. Mobilya, kâğıt, ambalaj veya deri gibi ticari ürün adları üzerinden tek başına karar vermeyin. Ürününüzün kodunu ve tanımını Ek I ile karşılaştırın.
Ardından her ürün akışı için tedarikçiyi, AB'deki alıcıyı ve ilk arzı gerçekleştiren işletmeyi belirleyin. Rolünüzü, kapsamdaki ürünleri ve yükümlülük tarihinizi değerlendirmeye başlamak için veri kaydetmeyen ücretsiz EUDR kapsam testini kullanabilirsiniz.
Tedarikçi Listesini Üretim Kaynağına Bağlayın
Satın alma listesini, hammaddenin üretildiği yerlere ulaşmayı sağlayacak biçimde düzenleyin. Her tedarikçiden hangi ürünün alındığını, üreticiye nasıl ulaşılacağını ve hangi belgelerin eksik olduğunu kaydedin.
Bir üründe farklı kaynaklardan gelen hammaddeler kullanılıyorsa bu kaynakları ayrı izleyin. Belge istemeden önce ortak bir veri listesi hazırlamak, tedarikçilerin farklı biçimlerde ve eksik bilgi göndermesi nedeniyle oluşabilecek tekrarları azaltır.
Konum Verisini Erken Kontrol Edin
Her üretim parselinin konumu gerekir. Sığır dışındaki ilgili emtialarda 4 hektara kadar parseller için tek nokta yeterli olabilir; daha büyük parsellerde poligon gerekir. Sığırda konum bilgisi, hayvanların tutulduğu tesisleri kapsar.
Koordinatlar en az 6 ondalık basamakla hazırlanmalıdır. EUDR Bilgi Sistemi'nin kabul ettiği GeoJSON biçiminde koordinat sırası boylam, enlemdir. Ters yazılmış koordinatları, kapanmamış poligon halkalarını ve yanlış parsel sınırlarını beyan hazırlama aşamasından önce kontrol edin.
Yasallık Belgelerini ve Risk Sürecini Hazırlayın
Üretim ülkesinin ilgili mevzuatına göre gerekli belgeleri belirleyin. Arazi hakkı, kesim izni ve üretimle ilgili diğer kanıtların hangi parseli veya ürünü desteklediği açık olmalıdır. Dosya adının bulunması, belgenin ilgili üretimi doğruladığı anlamına gelmez.
Durum tespiti; bilgi toplama, risk değerlendirmesi ve risk azaltma adımlarından oluşur. Komisyon ülkeleri düşük, standart ve yüksek risk olarak sınıflandırır. Tedarik ülkesinin sınıfını Komisyon'un güncel listesinden doğrulayın.
Düşük riskli ülkeden tedarikte basitleştirilmiş durum tespiti uygulanabilir; bilgi toplama yükümlülüğü devam eder. Risk veya kuralları dolanma şüphesi ortaya çıkarsa basitleştirilmiş yaklaşımın koşullarını yeniden değerlendirin. Eksik konum ya da belgeyi yalnızca ülke sınıflandırmasına dayanarak yeterli kabul etmeyin.
Deneme Beyanı Hazırlayın
Gerçek bir ürün akışını seçerek mevcut belgelerle deneme dosyası oluşturun. Ürün bilgisi, miktar, tedarikçi, parsel ve yasallık belgeleri arasındaki bağlantıyı kontrol edin. Eksikleri sevkiyat öncesinde belirlemek, sorumlulara düzeltme zamanı bırakır.
Beyanlar, TRACES altyapısını kullanan EUDR Bilgi Sistemi'ne verilir; her beyan referans numarası ve doğrulama numarası alır. Deneme dosyası hazırlamak ile sisteme hukuki sorumluluk doğuran gerçek bir beyan göndermek farklı işlemlerdir.
FORESTOS Hazırlık Sürecinde Nasıl Kullanılır?
FORESTOS'un uçtan uca EUDR uyum yazılımı Menşe, tedarikçiden hesap açmasını istemeden bağlantı üzerinden parsel ve belge toplamayı destekler. Koordinat girişinde poligon gerekliliğini, kapanmamış halkaları, ters koordinatları ve çakışan alanları kontrol eder. Menşe ülke mevzuatına göre yasallık kontrol listesi sunar.
Parsel düzeyindeki ormansızlaşma analizinde ağaç örtüsü, ilk değişim tarihi ve karar gerekçesi değerlendirilir; plantasyon hasadı ayrı sınıflanır. Ülke, tedarikçi ve parsel verileri kural tabanlı risk motorunda bir araya getirilir.
Menşe'de beyan hazırlanabilir ve EUDR Bilgi Sistemi bağlantı bilgileri tanımlandığında toplu gönderim yapılabilir. Beyan, parsel ve belge zinciri denetçiye tek dosyada sunulabilir. Bu imkânlar, hazırlık sırasında eksiklerin hangi tedarikçi veya üretim alanında toplandığını görmeye yardımcı olur.
Tarihler Yeniden Değişirse Plan Nasıl Güncellenmeli?
Yeni bir erteleme ihtimalini kesinleşmiş takvim gibi kullanmayın. Teklif, siyasi açıklama ve yürürlüğe giren değişiklik aynı hukuki sonucu doğurmaz. Planınızı güncel resmî metne dayandırın; değişiklik olduğunda ölçek, ürün ve rol bakımından etkisini ayrı kontrol edin.
Şirket içinde mevzuat takibini üstlenecek sorumluyu belirleyin. Değişikliğin yalnızca takvimi mi, beyan görevlerini mi, yoksa veri gerekliliklerini de mi etkilediğini satın alma, ihracat ve kalite ekiplerine aktarın. Toplanmış parsel ve yasallık kayıtlarını güncel tutmayı sürdürün.
EUDR sizi nasıl etkiliyor? 10 dakikada öğrenin.
Ücretsiz kapsam testi rolünüzü, kapsamdaki ürünlerinizi ve yükümlülük tarihinizi birkaç soruyla çıkarır; hiçbir veri kaydedilmez.
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Uygulamada Tüzük (AB) 2023/1115'in ve değişikliklerinin yürürlükteki metnini esas alın.
