EUDR temel rehber
EUDR Nedir? AB Ormansızlaşma Tüzüğü Rehberi
EUDR, belirli tarımsal emtiaların ve orman ürünlerinin AB pazarına sunulmasını ormansızlaşma, üretimin yasallığı ve durum tespiti koşullarına bağlayan AB Ormansızlaşma Tüzüğü'dür. Türkiye'den AB'ye kapsamdaki ürünleri satan firmalar, müşterilerinin bu koşulları doğrulayabilmesi için ürünün kaynağını parsel ve belge düzeyinde gösterebilmelidir. Hazırlığın başlangıç noktası, sattığınız ürünün kapsamını ve tedarik zincirindeki rolünüzü belirlemektir.
EUDR'nin Amacı Nedir?
Tüzük (AB) 2023/1115, kısa adıyla EUDR, AB pazarındaki ilgili ürünlerin ormansızlaşmayla bağlantısını kesmeyi amaçlar. Ticarette yalnızca ürünün niteliğine veya son üreticisine bakmak yeterli değildir. Ürünün elde edildiği emtianın nerede üretildiği ve bu üretimin hangi koşullarda gerçekleştiği de izlenebilmelidir.
Türkçede “AB ormansızlaşma yönetmeliği” ifadesiyle de aranan düzenlemenin hukuki biçimi tüzüktür. İşletmeler açısından temel değişiklik, kaynak bilgisinin satın alma ve ihracat sürecinin bir parçası hâline gelmesidir.
EUDR Hangi Ürünleri Kapsar?
EUDR; sığır, kakao, kahve, palmiye yağı, kauçuk, soya ve odun olmak üzere yedi emtiayı kapsar. Bu emtialardan elde edilen ürünler bakımından belirleyici kaynak, tüzüğün Ek I listesidir. Bir ürünün bu hammaddelerden birini içermesi, tek başına kapsam kararı vermek için yeterli değildir.
Mobilya, kereste, kâğıt, ambalaj, palet ve pelet üreten işletmeler ürünlerini bu liste üzerinden incelemelidir. Aynı kontrol kahve, kakao, kauçuk ve deri gibi alanlarda çalışan firmalar için de gereklidir. Sektörünüzün adı yerine, ticarete konu ürünün tanımı ve kodu üzerinden ilerleyin.
Ürün listenizi ihracatta kullandığınız kodlarla eşleştirin; ardından Ek I kapsamını kontrol edin. EUDR ürün kapsamı ve HS kodları rehberinde kapsam incelemesinin ayrıntılarını bulabilirsiniz.
Ürünlerin Karşılaması Gereken Koşullar Nelerdir?
Kapsamdaki ürünlerin birbirini tamamlayan üç koşulu karşılaması gerekir. Ürün ormansızlaşmaya yol açmamış olmalı, üretim ülkesinin ilgili mevzuatına uygun üretilmiş olmalı ve bir durum tespiti beyanıyla desteklenmelidir.
Ormansızlaşmayla Bağlantının İncelenmesi
Ürünün kaynağı, 31 Aralık 2020'den sonra gerçekleşen ormansızlaşmayla bağlantılı olmamalıdır. Bu nedenle yalnızca bugünkü arazi görünümüne bakmak yeterli değildir. Üretim alanının geçmişi ve arazi üzerindeki değişimin niteliği de değerlendirilmelidir.
Ağaç örtüsündeki azalma her durumda aynı anlama gelmez. Plantasyon hasadını ormansızlaşmadan ayrı değerlendirmek, görüntüdeki değişimi üretim bağlamıyla birlikte incelemeyi gerektirir. Analizin hangi veriye dayandığı ve kararın gerekçesi, dosyada anlaşılır biçimde bulunmalıdır.
Üretimin Yasallığının Gösterilmesi
Üretimin, gerçekleştiği ülkenin ilgili mevzuatına uygun olması gerekir. Arazi hakkı ve kesim izni gibi belgeler, ürünün ve üretimin niteliğine göre bu incelemede kullanılabilir. Her tedarikçiden aynı belgeyi istemek yerine, kaynağa uygun bir kontrol listesi oluşturmak daha işlevseldir.
Belgenin bulunması kadar ilgili araziyle ve ürünle eşleşmesi de önemlidir. Tedarikçinin sunduğu izin başka bir üretim alanına aitse, dosyadaki eksiklik devam eder.
Durum Tespiti Beyanının Hazırlanması
Durum tespiti beyanı, DDS olarak anılır. Beyanın arkasında ürün bilgileri, üretim konumları, yasallık belgeleri ve uygulanması gereken durum tespiti adımlarının kayıtları bulunmalıdır. Beyan hazırlığı, bu bilgilerin birbirleriyle tutarlı hâle getirilmesini gerektirir.
Kimler Yükümlüdür?
Ürünü AB pazarına ilk arz eden işletmeci, beyan yükümlülüğünün merkezindedir. Aşağı yöndeki işletmeciler, zincirin sonraki aşamalarında ilgili ürünleri işleyen taraflardır; tüccarlar ise ilgili ürünlerin ticaretini yapar. Kesin rolünüzü belirlemek için ürünün zincirdeki hareketini ve firmanızın yaptığı işlemi birlikte inceleyin.
Tüzük (AB) 2025/2650 ile beyan yükümlülükleri sadeleştirilmiştir. Beyanı ürünü AB pazarına ilk arz eden işletmeci verir. Aşağı yöndeki işletmeciler ve tüccarlar önceki beyanın referans numarasını kayıtlarında saklar ve istendiğinde yetkili makama sunar.
Türkiye'deki tedarikçi, AB dışındaki konumu nedeniyle bu veri akışının dışında kalmaz. Doğrudan beyan sorumluluğu ile müşteriye kanıt sağlama ihtiyacını ayrı değerlendirmek gerekir. Ticari düzeninizin hangi role karşılık geldiğini güncel resmi metinden doğrulayın.
Türk İhracatçıları EUDR'den Nasıl Etkilenir?
AB'deki alıcı, durum tespiti yapabilmek için Türk tedarikçisinden üretim parselinin konumunu, yasallık belgelerini ve tedarikçi bilgilerini isteyebilir. İthal hammadde işleyen bir firma da kaynak bilgisine kendi tedarik zinciri üzerinden ulaşmalıdır.
Örneğin mobilya ihracatçısı açısından fabrikasının adresi ile kullanılan odunun üretildiği parsel farklı bilgilerdir. Kâğıt ve ambalaj üreticisinde de satın alınan malzemenin hangi kaynak kayıtlarıyla ilişkilendirildiği açıklanabilmelidir. Alıcının istediği veri, son üretim tesisinden daha geriye uzanabilir.
Bu nedenle hazırlığı yalnızca ihracat departmanına bırakmayın. Satın alma ekibi tedarikçiden veriyi toplar, üretim ekibi malzemenin hangi ürünlerde kullanıldığını açıklar, ilgili sorumlular belgelerin ve kayıtların tutarlılığını kontrol eder. Görevleri baştan belirlemek, müşterinin talebi geldiğinde eksik kaydın kimin tarafından tamamlanacağını netleştirir.
Durum Tespiti Nasıl Yapılır?
Tüzüğün 9, 10 ve 11. maddeleri durum tespitini bilgi toplama, risk değerlendirmesi ve risk azaltma adımlarıyla düzenler. İşletmenin dosyası, yalnızca toplanan belgeleri değil, bu belgelerden nasıl bir değerlendirmeye ulaşıldığını da göstermelidir.
Bilgi Toplama
Ürünü, tedarikçiyi, üretim alanını ve yasallığı açıklayan kayıtlar bir araya getirilir. Bilgilerin aynı ürün akışına ait olup olmadığı kontrol edilir. Eksik parsel, belirsiz kaynak veya ürünle eşleştirilemeyen belge, sonraki değerlendirmeyi zayıflatır.
Risk Değerlendirmesi
Toplanan bilgiler, ürünün koşulları karşılamama riski açısından incelenir. Komisyon ülkeleri düşük, standart ve yüksek risk olarak sınıflandırır. Tedarik ülkesinin sınıfını, işlem sırasında Komisyon'un güncel listesinden doğrulayın.
Düşük riskli ülkeden tedarikte basitleştirilmiş durum tespiti uygulanabilir. Bu kapsamda risk değerlendirmesi ve risk azaltma adımları gerekmez; bilgi toplama yükümlülüğü sürer. Dolayısıyla düşük risk sınıfı, parsel ve kaynak verisi olmadan işlem yapılabileceği anlamına gelmez.
Risk Azaltma
Risk azaltma gereken durumlarda, belirlenen sorunu giderecek ek bilgi ve kanıtlar toplanır. Kaynağı açıklanamayan bir malzeme için izlenebilirlik kaydının tamamlanması veya çelişen belgelerin açıklığa kavuşturulması gerekebilir.
DDS Nereye Verilir?
Beyanlar, TRACES altyapısını kullanan AB EUDR Bilgi Sistemi'ne verilir. Her beyan bir referans numarası ve bir doğrulama numarası alır. Bu bilgilerin ilgili ürün ve tedarik kayıtlarıyla bağlantısı korunmalıdır.
Hazırlık ve gönderim süreci için durum tespiti beyanı rehberine başvurabilirsiniz.
EUDR Ne Zaman Uygulanmaya Başlıyor?
Uygulama tarihleri büyük ve orta ölçekli işletmeler için 30 Aralık 2026, mikro ve küçük işletmeler için 30 Haziran 2027 olarak belirlenmiştir. Şirketinizin hangi grupta değerlendirildiğini ve işleminize ilişkin hükümleri güncel resmi metinden doğrulayın.
Tüzük (AB) 2024/3234 ile uygulama ilk kez ertelenmiştir. Tüzük (AB) 2025/2650 ile uygulama bir yıl daha ertelenmiş ve beyan yükümlülükleri sadeleştirilmiştir. Eski takvimlere göre hazırlanmış müşteri formlarını veya iç prosedürleri kullanıyorsanız, bunları yeniden gözden geçirin.
Takvimin ayrıntılarını uygulama tarihi rehberinde inceleyebilirsiniz. Hazırlıkta ise tedarikçiden geçmiş üretim ve parsel bilgilerini edinmenin zaman alabileceğini hesaba katın.
EUDR Belgesi veya Sertifikası Var mı?
“EUDR belgesi” ya da “EUDR sertifikası” adıyla alınan bir belge yoktur. Uyum, durum tespiti beyanıyla gösterilir; beyanın dayanağı olan bilgi ve değerlendirmeler de dosyada bulunmalıdır. Müşteriniz bu ifadelerden birini kullanıyorsa, istediği şeyin DDS referansı mı, kaynak bilgisi mi yoksa destekleyici belgeler mi olduğunu netleştirin.
FSC ve PEFC sertifikaları EUDR uyumunun yerine geçmez. Bilgi toplama ve risk değerlendirmesinde destekleyici kanıt olarak kullanılabilirler. Sertifikanın bulunması, parsel konumunu veya üretimin yasallığına ilişkin kayıtları gereksiz kılmaz.
EUTR ile EUDR Arasındaki Fark Nedir?
EUDR, AB Kereste Tüzüğü'nün, yani EUTR olarak bilinen Tüzük (AB) 995/2010'un yerini alır. Kapsamı, odunun yanında diğer ilgili emtiaları ve Ek I'de sayılan ürünleri de içerir.
EUTR için hazırlanmış bir dosyanın EUDR ihtiyaçlarını kendiliğinden karşıladığını varsaymayın. Mevcut kayıtlarınızı ormansızlaşma koşulu, parsel konumu ve beyan süreci bakımından inceleyin. Kullanılabilir belgeleri koruyarak eksik bağlantıları tamamlayın.
Hazırlığa Nereden Başlamalısınız?
İlk iş, kapsam içindeki ürünleri ve her işlemdeki rolünüzü belirlemektir. Ücretsiz EUDR kapsam testi, birkaç soruyla rolünüzü, kapsamdaki ürünleri ve yükümlülük tarihinizi çıkarır; veri kaydetmez. Ardından bu ürünlerde kullanılan hammaddeleri tedarikçi ve kaynak kayıtlarıyla eşleştirin.
Parsel Verisini Kontrol Edin
Her üretim parselinin konumu gerekir. Sığır dışındaki ilgili üretim alanlarında 4 hektara kadar parsel için tek nokta yeterlidir; daha büyük parselde poligon gerekir. Sığırda konum bilgisi, hayvanların tutulduğu tesisleri kapsar.
Koordinatlar en az 6 ondalık basamakla verilmelidir. Bilgi Sistemi GeoJSON biçimini kabul eder; bu biçimde koordinat sırası boylam, enlemdir. Ters yazılmış koordinatlar veya kapanmamış poligon halkaları, dosyanın temsil ettiği alanı etkileyebilir. Veri hazırlığının ayrıntıları için coğrafi konum rehberini inceleyebilirsiniz.
Tedarikçi Bilgisini Ürünle Birleştirin
Parsel, belge ve ürün kayıtları ayrı klasörlerde durduğunda aralarındaki ilişki kaybolabilir. Her kaynağın hangi malzemeye, malzemenin hangi ürüne bağlandığını gösterecek bir kayıt düzeni kurun. Tedarikçi değiştiğinde veya farklı bir kaynaktan malzeme geldiğinde ilgili bağlantıları yeniden kontrol edin.
Tedarik zinciri izlenebilirliği, bu ilişkilerin takip edilebilir olmasını sağlar.
FORESTOS Hazırlık Sürecini Nasıl Destekler?
FORESTOS'un Menşe çözümü, uçtan uca EUDR uyum yazılımıdır. Tedarikçiler hesap açmadan bağlantı üzerinden parsel, belge, kesim izni, arazi hakkı ve sertifika bilgisi iletebilir. Koordinat girişinde poligon gereksinimi, kapanmamış halka, ters koordinat ve çakışan alan kontrolleri yapılır.
Parsel düzeyindeki ormansızlaşma analizi, kesim tarihindeki ve bugünkü ağaç örtüsünü, ilk değişim tarihini ve kararın gerekçesini gösterir. Plantasyon hasadı ayrı sınıflanır. FORESTOS'un kendi uydusu yoktur; canlı kurulumda seçilen uydu verisi sağlayıcısı platforma bağlanır.
Menşe ülke mevzuatına göre yasallık kontrol listesi sunulur. Kural tabanlı motor, ülke riski, tedarikçi riski ve parsel analizinden beyan riskini hesaplar. Beyan hazırlanabilir; EUDR Bilgi Sistemi bağlantı bilgileri tanımlandığında toplu gönderim yapılabilir ve referans numarası alt zincire taşınabilir.
Değiştirilemez etkinlik kaydı, işlemlerin izini tutar. Beyan, parsel ve belge zinciri denetçiye tek dosyada sunulabilir. FSC ve PEFC gözetim zinciri kayıtları, sertifika geçerlilik takibi ve hatırlatmalar da platformda tutulur. FORESTOS bir belgelendirme kuruluşu değildir ve sertifika vermez.
Uyumsuzluğun Sonuçları Nelerdir?
EUDR'ye uymayan işletmeler için yaptırımlar arasında AB cirosuna bağlı ağır para cezaları, ürünlere el konulması ve kamu ihalelerinden geçici dışlanma vardır. İşleminize uygulanabilecek yaptırımları ve sorumlulukları güncel resmi metinden doğrulayın.
EUDR sizi nasıl etkiliyor? 10 dakikada öğrenin.
Ücretsiz kapsam testi rolünüzü, kapsamdaki ürünlerinizi ve yükümlülük tarihinizi birkaç soruyla çıkarır; hiçbir veri kaydedilmez.
Bu rehber genel bilgilendirme amaçlıdır ve hukuki danışmanlık yerine geçmez. Uygulamada Tüzük (AB) 2023/1115'in ve değişikliklerinin yürürlükteki metnini esas alın.
